Budziszyn (Bautzen): co warto zobaczyć? 15 atrakcji, które musisz odwiedzić

Budziszyn – jedno z najciekawszych miast Górnych Łużyc blisko polskiej granicyBudziszyn (Bautzen) to piękne, często niedoceniane miasto Saksonii, które – choć mniej popularne niż Drezno czy Miśnia – zachwyca atmosferą, świetnie zachowaną starówką i wyjątkową historią. To dawna stolica Górnych Łużyc oraz ważny ośrodek kultury serbołużyckiej, gdzie do dziś działa uniwersytet z wykładami w języku łużyckim. Jeśli zastanawiasz się, co zobaczyć w Budziszynie, ten przewodnik przeprowadzi Cię przez 15 atrakcji Budziszyna, które naprawdę warto odwiedzić – od imponujących zabytków po niezwykłe punkty widokowe i miejsca ważne dla lokalnej tożsamości.

Spis treści

• Budziszyn – historia miasta w pigułce
• Atrakcje Budziszyna – 15 miejsc, które naprawdę warto zobaczyć
• Katedra św. Piotra – najważniejszy symbol Budziszyna
• Ratusz i Rynek Główny – serce Budziszyna
• Zamek Ortenburg – warownia serca Budziszyna
• Stara wieża wodna (Alte Wasserkunst) – punkt widokowy
• Panorama Budziszyna z mostu Friedensbrücke
• Budynek uniwersytetu i serbołużyckie ślady w mieście 
• Galeria rzeźb – Rietschelgiebel
• Kościół św. Michała (Michaeliskirche) – gotycka perła z serbołużyckim dziedzictwem
• Ruiny kościoła św. Mikołaja i cmentarz serbski – mistyczne świadectwo historii Budziszyna
• Dom Czarownicy (Hexenhäusel) – ostatni relikt drewnianej zabudowy Budziszyna
• Szlak murów obronnych w Budziszynie – spacer wzdłuż historii mi
• Gedenkstätte Bautzen – dawne więzienie Stasi i miejsce pamięci
• Muzeum Musztardy w Budziszynie (Bautz’ner Senfmuseum)
• Jak dojechać do Budziszyna?
• Budziszyn – praktyczne wskazówki dla turystów
• Parkingi
• Gdzie zjeść i czego spróbować?
• Gdzie spać? Polecane i sprawdzone noclegi w Budziszynie
• Inne ciekawe miejsca w okolicy opisane przez nas

Budziszyn – historia miasta w pigułce

Budziszyn (Bautzen) należy do najstarszych i najbardziej charakterystycznych miast wschodnich Niemiec. Jego historia sięga ponad tysiąc lat, a położenie na ważnym szlaku handlowym łączącym Europę Zachodnią z ziemiami słowiańskimi sprawiło, że miasto od początku rozwijało się dynamicznie. Pierwsze wzmianki o osadzie pojawiają się już w X wieku, kiedy na wzgórzu nad Sprewą istniał słowiański gród. W tym czasie region zasiedlali Serbołużyczanie – zachodni Słowianie, których język i kultura do dziś są integralną częścią lokalnej tożsamości.

W średniowieczu Budziszyn stał się ważnym ośrodkiem administracyjnym Górnych Łużyc. Przez stulecia pełnił funkcję centrum politycznego i gospodarczego regionu, a w 1346 roku wraz z sześcioma innymi miastami utworzył Związek Sześciu Miast Łużyckich. Była to potężna organizacja handlowo–obronna, która zapewniała miastu rozwój, bogactwo i bezpieczeństwo. Z tego okresu zachowały się liczne mury, wieże obronne, kościoły i kamienice, które do dziś nadają starówce wyjątkowy charakter.

W czasach nowożytnych Budziszyn przechodził pod panowanie różnych państw – Czech, Polski, a od XVII wieku Saksonii – co wpłynęło na różnorodność kulturową miasta. W XIX i XX wieku rozwijała się tu zarówno niemieckojęzyczna, jak i serbołużycka prasa, teatr i szkolnictwo. Niestety historia miasta ma także mroczne rozdziały: w okresie NRD działało tu znane więzienie Stasi, dziś przekształcone w miejsce pamięci.

Współczesny Budziszyn to harmonijne połączenie zabytkowej architektury z żywą kulturą słowiańską. Język górnołużycki wciąż jest używany w szkołach, mediach i kościele, a dwujęzyczne nazwy ulic przypominają o wyjątkowym dziedzictwie regionu. Dzięki świetnie zachowanej starówce, bogatej historii i niepowtarzalnemu klimatowi Budziszyn pozostaje jednym z najciekawszych miast Saksonii – idealnym celem jednodniowej wycieczki, weekendowego wypadu lub przystanku w podróży po Górnych Łużycach.

Atrakcje Budziszyna – 15 miejsc, które naprawdę warto zobaczyć

Katedra św. Piotra – najważniejszy symbol Budziszyna

Katedra św. Piotra (Dom St. Petri) to jedna z najbardziej charakterystycznych i najważniejszych budowli nie tylko Budziszyna, lecz całych Górnych Łużyc. Wznosi się dominująco nad Starym Miastem przy placu Fleischmarkt i od wieków stanowi serce religijno-kulturowe miasta.

Początki i budowa

Na miejscu dzisiejszej katedry już około roku 1000 wzniesiono pierwszy kościół parafialny – była to prosta budowla drewniana lub kamienna, ufundowana przez ówczesnych władców regionu. Około 1213–1221 założono kolegiatę św. Piotra, a w 1221 roku poświęcono prezbiterium nowej, kamiennej świątyni, która zachowała fragmenty, takie jak portal zachodni. 

Gotycka forma, jaką większość podróżujących dziś rozpoznaje, wykształciła się stopniowo po roku 1430. W latach 1456–1463 dobudowano czwartą nawę od południa, co znacznie powiększyło halową strukturę kościoła. Ostateczne ukończenie późnogotyckiego układu datuje się na lata 1492–1497.

Architektura i detale budowlane

Katedra jest przede wszystkim przykładem gotyku późnego – wysmukłe, pionowe linie, duże okna i przestronne wnętrze przypominają najznamienitsze świątynie epoki. Charakterystycznym elementem jest również asymetria budowli – plan kościoła wykazuje niewielki „achsenknick” (wygięcie osi), co może wynikać z adaptacji fundamentów wcześniejszej budowli lub ograniczeń urbanistycznych w ścisłym historycznym centrum miasta.

Z dwóch pierwotnie planowanych wież zrealizowano tylko jedną – południową. Osiąga ona około 83 metrów wysokości, a w 1664 roku otrzymała ozdobne barokowe zwieńczenie, które dodaje budowli elegancji i łączy gotyk z późniejszym stylem barokowym widocznym we wnętrzu. 

Styl i przekształcenia wnętrza

Wnętrze katedry, choć ukształtowane w gotyku, przeszło znaczące modyfikacje po wielkim pożarze miasta w 1634 roku. Wtedy to przestrzeń zyskała bogatszy styl barokowy – obecne dekoracje, ołtarze i wystrój główny odzwierciedlają estetykę późniejszych epok, harmonijnie łącząc średniowieczną strukturę z barokową ornamentyką. 

We wnętrzu znajdują się także dwa imponujące organy, co czyni to miejsce nie tylko przestrzenią modlitwy, lecz także koncertów i wydarzeń muzycznych: większy organ w części ewangelickiej pochodzi z 1910 roku z pracowni Hermanna Eule, a mniejszy w części katolickiej z tradycyjnej budziszyńskiej pracowni Leopolda Kohla. 

Simultaneum – symbol tolerancji i historii

Największą unikatową cechą katedry jest to, że od 1524 roku funkcjonuje jako simultankirche – wspólna świątynia katolicka i ewangelicka (simultaneum), jedna z najstarszych i największych w Niemczech. Taki status oznacza, że obie wspólnoty religijne korzystają z wnętrza świątyni na podstawie historycznych umów, które regulują ich prawa, godziny nabożeństw i własność świątyni. 

Ten model współużytkowania był wyjątkowy już w czasach reformacji i przetrwał kolejne wieki, symbolizując długotrwałe współistnienie różnych tradycji chrześcijańskich w sercu Górnych Łużyc.

Znaczenie dla miasta i regionu

Katedra św. Piotra to nie tylko najważniejszy kościół Budziszyna – jest ona również świadectwem losów miasta na przestrzeni wieków. Jej architektura łączy w sobie ślady średniowiecza, renesansu i baroku, a fakt wspólnego użytkowania przez dwoje wyznań czyni ją unikatową w skali całych Niemiec. To miejsce, które dla wielu odwiedzających jest pierwszym kontaktem z bogatą historią Budziszyna i jego wielokulturową tożsamością

Ratusz i Rynek Główny – serce Budziszyna

W samym centrum starego Budziszyna, na przestronnym Hauptmarkt (Rynku Głównym) stoi jedna z najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych budowli miasta – Ratusz (Rathaus Bautzen). To miejsce od wieków pełni funkcję administracyjno-symboliczną i jest dziś jednym z głównych punktów spotkań mieszkańców oraz turystów. 

Historia Ratusza – od średniowiecza do baroku

Pierwszy ratusz w Budziszynie powstał już w 1213 roku, na mocy przywileju nadanego przez króla czeskiego Ottokara I Przemyśla, który pozwolił miastu wznieść „okazały kamienny dom” dla siedmiu sędziów miejskich.

Przez kolejne stulecia budynek był wielokrotnie przebudowywany. Charakterystyczna wieża ratuszowa powstała między 1489 a 1493 rokiem, a w 1582 roku dobudowano do niej kolejne piętro i kamienną galerię. 

Niestety, w historii Ratusza nie zabrakło tragedii – w 1634 roku budynek został niemal całkowicie zniszczony przez pożar, podobnie jak wiele innych średniowiecznych budowli Budziszyna. Po odbudowie i kolejnym pożarze w pierwszej połowie XVIII wieku zdecydowano się nadać mu bardziej współczesny, barokowy charakter. Główną fazą przebudowy był okres 1729–1732, kiedy to budowlę rozbudowano i ozdobiono m.in. barokową, efektowną podwójną klatką schodową od strony północnej. Architektem tej przebudowy był Johann Christoph Naumann – znany budowniczy z Saksonii

W połowie XIX wieku, dokładniej w 1863 roku, południowa fasada Ratusza zyskała elegancką pilastrową architekturę, która dodaje budowli harmonii i klasycznej proporcji. 

Architektura i znaczenie urbanistyczne

Ratusz stoi dokładnie pomiędzy Hauptmarkt (Rynkiem Głównym) a Fleischmarkt (Rynkiem Mięsnym) – dwiema historycznymi częściami centralnego placu Budziszyna. To usytuowanie czyni go dominantą przestrzeni publicznej miasta i naturalnym miejscem spotkań społecznych, targów oraz uroczystości miejskich od średniowiecza po czasy współczesne. 

Forma budynku łączy elementy średniowieczne i barokowe: z jednej strony zachowały się fragmenty starszych murów i masywna, wieżowa struktura, z drugiej – bogate detale barokowe i pilastry oraz duże okna, które rozświetlają wnętrze i podkreślają reprezentacyjny charakter ratusza. 

Rynek Główny – miejsce życia codziennego

Sam Hauptmarkt był i jest miejscem intensywnego życia miejskiego. Już w XIII wieku pełnił funkcję głównego placu handlowego – tutejsze jarmarki i targi przyciągały kupców z całych Górnych Łużyc i dalej. W średniowieczu odbywały się tu również publiczne przemówienia, przedstawienia teatralne, a nawet egzekucje.

Rynek otaczają kolorowe kamienice kupieckie z bogatymi fasadami, renesansowymi portalami i barokowymi akcentami, które świadczą o bogactwie i handlowej historii miasta. Przy placu stoi także rycerski pomnik „Ritter Dutschmann” – figura legendarnego bohatera lokalnej historii, która dziś pełni rolę jednego z symboli przestrzeni publicznej Budziszyna.

Dlaczego warto zobaczyć to miejsce?

Ratusz i Rynek Główny to nie tylko ładna pocztówka z Budziszyna, ale przede wszystkim świadectwo historii, urbanistyki i życia mieszkańców przez stulecia. W jednym miejscu zobaczysz warstwy architektoniczne od średniowiecza po barok, a tętniący życiem plac pozwala poczuć ducha współczesnego miasta – tak jak robiło to pokolenia mieszkańców przed Tobą.

Zamek Ortenburg – warownia serca Budziszyna

Zamek Ortenburg to jedna z najważniejszych historycznych budowli Budziszyna, górująca nad miastem i rzeką Sprewą. Jego imponująca sylwetka jest symbolem średniowiecznej potęgi Budziszyna i świadectwem jego strategicznego znaczenia w regionie Górnych Łużyc.

Historia zamku

Pierwsze wzmianki o warowni pochodzą z XII wieku, kiedy Budziszyn pełnił rolę centrum politycznego Górnych Łużyc. Początkowo zamek był drewnianym grodem na wzgórzu, który miał chronić miasto i okoliczne osady. W drugiej połowie XII wieku rozpoczęto budowę murowanej twierdzy, która stopniowo przekształcała się w rozległy kompleks obronny z wieżami, murami i fosami.

W średniowieczu Ortenburg pełnił funkcję siedziby lokalnych władców i burgrabiów, którzy zarządzali miastem i okolicznymi ziemiami. Zamek odgrywał też rolę centrum administracyjnego i sądowego, a jego położenie zapewniało kontrolę nad strategicznym szlakiem handlowym prowadzącym w kierunku Czech i Polski.

Architektura

Obecny kształt zamku jest efektem licznych przebudów od XIII do XVIII wieku. Najważniejsze elementy architektoniczne to:

• Wieże obronne – zachowane części murów i masywne baszty zapewniały ochronę przed najazdami.
• Pałac zamkowy – w późniejszym okresie wzniesiono renesansowy pałac dla władców i administracji.
• Dziedziniec wewnętrzny – otoczony budynkami pomocniczymi, w tym kaplicą i magazynami.

Styl zamku łączy elementy średniowiecznej fortecy z późniejszymi detalami renesansowymi i barokowymi, co czyni go nie tylko budowlą militarną, ale i reprezentacyjną.

Wnętrza i funkcje

Dziś w zamku znajdują się m.in.:

• sala historyczna z ekspozycją o historii miasta,
• muzeum regionalne,
• biblioteka i archiwum historyczne,
  miejsce wydarzeń kulturalnych, koncertów i wystaw.

Niektóre części zamku zachowały oryginalne kamienne sklepienia i renesansowe dekoracje, dzięki czemu zwiedzający mogą poczuć atmosferę średniowiecznego centrum władzy.

Godziny otwarcia i bilety – Zamek Ortenburg

Chociaż główne części warowni i dziedziniec można oglądać z zewnątrz przez cały rok, muzealne pomieszczenia zamku są udostępniane zwiedzającym sezonowo. Zazwyczaj muzeum (czyli historyczne wnętrza oraz wystawy wewnątrz kompleksu) jest otwarte od wiosny do jesieni (zwykle od kwietnia do października). W tych miesiącach muzeum można odwiedzać:

Wtorek – Niedziela:
10:00 – 13:00 i 14:00 – 17:00 (ostatni wstęp odpowiednio o 12:00 i 16:00)

Od listopada do marca sale muzealne są zamknięte dla indywidualnych zwiedzających ze względu na sezonową przerwę. 

Ceny biletów

Bilet normalny: 4,00 €
Bilet ulgowy (dzieci i młodzież do 18 lat, studenci z legitymacją): 2,00 €
Dzieci poniżej 6 lat: wstęp bezpłatny

Możliwe są także zwiedzania z przewodnikiem – np. grupa do 15 osób za około 15 € łącznie, a dla większych grup ok. 1 €/osoba na oprowadzanie.  Warto pamiętać, że część wnętrz zamkowych oraz udostępnionych muzeów może mieć oddzielne godziny lub wymagania rezerwacji, szczególnie w sezonie turystycznym lub podczas wydarzeń specjalnych – warto sprawdzić to wcześniej na oficjalnej stronie turystycznej miasta lub w informacji turystycznej.

Stara wieża wodna (Alte Wasserkunst) – punkt widokowy

Jedna z najbardziej unikatowych atrakcji Budziszyna to Stara wieża wodna – Alte Wasserkunst. Ta historyczna budowla już od ponad 460 lat kształtuje panoramę miasta i jest jednym z jego najbardziej rozpoznawalnych symboli obok Reichenturmu i katedry św. Piotra. 

Krótka historia i funkcja

Alte Wasserkunst została wzniesiona w 1558 roku przez Wenzla Röhrscheidta Starszego na miejscu wcześniejszej, drewnianej konstrukcji, która spłonęła w 1515 roku. Wieża pełniła kluczową rolę w tradycyjnym systemie wodociągowym miasta – za pomocą pomp i skomplikowanego układu rur doprowadzała wodę ze Sprewy do najważniejszych punktów Budziszyna. Dzięki temu mieszkańcy mieli dostęp do czystej, pitnej wody, a system działał aż do 1965 roku.

W średniowiecznym układzie obronnym wieża miała również funkcje obronne, ponieważ stanowiła część murów miejskich i mogła służyć jako punkt obserwacyjny w razie zagrożenia. 

Architektura i punkt widokowy

Wieża ma około 47 metrów wysokości i była pierwotnie częścią skomplikowanego systemu hydraulicznego, który wykorzystywał energię wody ze Sprewy, aby pompować ją do górnych partii miasta. Dzięki temu rozwiązaniu Budziszyn mógł jako jedno z pierwszych miast w regionie zapewnić regularne dostawy wody mieszkańcom i obiektom publicznym.

Dziś Alte Wasserkunst działa jako techniczne muzeum i punkt widokowy. W dolnej części wieży można poznać historię dawnej wodociągowej technologii, a po wejściu na platformę (schodami lub kręconą klatką) roztacza się piękna panorama na starówkę, Sprewę i łużyckie wzgórza – idealna na zdjęcia i chwilę odpoczynku podczas spaceru po Budziszynie.

Godziny otwarcia i ceny biletów

Wieża jest otwarta przez większość roku, choć dokładne godziny różnią się sezonowo:

Kwiecień – październik
codziennie 10:00–17:00 (piątki zwykle zamknięte)

Listopad – marzec
codziennie 10:00–16:00 (z wyjątkiem piątków; w styczniu działa zwykle tylko w weekendy)

Ceny biletów:
• dorośli: 3,50 €
• ulgowy (uczniowie, studenci, osoby niepełnosprawne): 2,50 €
• dzieci do 14 lat: 1,50 €
• grupy (10+ osób): 2,50 €/os.

Panorama Budziszyna z mostu Friedensbrücke

Jednym z najbardziej malowniczych i „fotogenicznych” punktów widokowych w Budziszynie jest most Friedensbrücke (Móst měra w języku serbołużyckim) – rozległy most kamienny nad rzeką Sprewą, z którego rozciąga się jedna z najpiękniejszych panoram miasta. 

Krótka historia mostu

Friedensbrücke, znany dawniej jako Kronprinzenbrücke, został otwarty w 1909 roku jako imponująca konstrukcja kamienno‑łukowa łącząca starówkę z zachodnimi przedmieściami Budziszyna. Podczas II wojny światowej most został znacznie uszkodzony, a po wojnie odbudowano go i przemianowano na „Most Pokoju” – symbol odrodzenia i pokoju w powojennych Górnych Łużycach.

Panorama, która zapiera dech

Spacer po Friedensbrücke to obowiązkowy punkt zwiedzania, szczególnie jeśli chcesz zobaczyć Budziszyn z najlepszej perspektywy. Stąd można podziwiać:

• rozległą starówkę Budziszyna z jej charakterystycznymi wieżami,
• panoramę kościołów (m.in. św. Michała i katedry św. Piotra),
• imponujące obwarowania miejskie i wieże obronne,
• malowniczy nurt rzeki Sprewy płynący wśród zabytkowych zabudowań.

Widok ten często pojawia się na pocztówkach i zdjęciach promujących miasto – jest uważany za najlepszą reklamę Budziszyna.

Podsumowując: panorama Budziszyna z mostu Friedensbrücke to nie tylko piękny widok, ale także doskonałe miejsce, by zrozumieć układ miasta, jego architektoniczne warstwy i historyczne znaczenie — od średniowiecznych wież, przez barokowe kościoły, po współczesną tkankę miasta. 

Budynek uniwersytetu i serbołużyckie ślady w mieście  

Choć Budziszyn nie jest dużym miastem uniwersyteckim w klasycznym rozumieniu, pełni ważną rolę edukacyjną i naukową dla społeczności serbołużyckiej. Tutaj działa Serbski Institut (Sorbisches Institut), ważna instytucja badawcza i kulturoznawcza zajmująca się językiem, historią i kulturą Łużyczan, która przez dziesięciolecia pełniła funkcję naukowego ośrodka badań nad serbołużyckim dziedzictwem. Instytut został założony w 1951 roku i wciąż jest jednym z najważniejszych ośrodków naukowych poświęconych badaniom nad kulturą, językiem i społecznymi procesami zachodzącymi wśród Serbołużyczan zarówno w przeszłości, jak i współcześnie.

Choć Serbski Institut nie jest typowym uniwersytetem z kampusem i kierunkami studiów w Budziszynie, blisko współpracuje z uczelniami i prowadzi badania oraz publikacje, które przyciągają naukowców i studentów z całej Europy, a także oferuje różnorodne kursy i programy edukacyjne.

Serbołużyckie ślady w Budziszynie – język, kultura i tradycje

Budziszyn jest politycznym i duchowo‑kulturalnym centrum Serbołużyczan – zachodniosłowiańskiej mniejszości, która od ponad tysiąca lat zamieszkuje Łużyce i wniosła olbrzymi wkład w tożsamość regionu.

Język i codzienność

Serbołużycki należy do grupy języków zachodniosłowiańskich. W Budziszynie i okolicach mówi się przede wszystkim górnołużyckim (bliższym czeskiemu niż polskiemu), który jest obecny w przestrzeni miejskiej m.in. poprzez dwujęzyczne nazwy ulic, placów i instytucji publicznych. Dzięki temu kultura Łużyczan jest widoczna na każdym kroku.

Dziś około 5–10 % mieszkańców miasta identyfikuje się jako Serbołużyczanie, a społeczność ta pielęgnuje tradycje i język w życiu codziennym, w szkołach, mediach i kulturze.

Kultura sceniczna i artystyczna

W Budziszynie działa Niemiecko‑Serbołużycki Teatr Ludowy (Deutsch‑Sorbisches Volkstheater) – jedyna profesjonalna scena teatralna w Niemczech, gdzie regularnie odbywają się spektakle w językach niemieckim oraz górno‑ i dolnołużyckim. Rocznie odbywa się tu około 1000 przedstawień, a wiele z nich jest tłumaczonych symultanicznie na niemiecki, co sprzyja zachowaniu kultury serbołużyckiej i jej promowaniu poza lokalną społecznością.

Oprócz teatru istnieje także Serbołużycki Zespół Narodowy (Sorbisches National‑Ensemble), który poprzez muzykę, taniec i folklor pielęgnuje tradycyjne formy artystyczne oraz prezentuje je także w nowoczesnych interpretacjach.

Społeczność, instytucje i codzienna edukacja

Budziszyn jest siedzibą organizacji takich jak Domowina – Związek Serbów Łużyckich, który działa od początku XX wieku na rzecz promocji języka, tradycji i kultury serbołużyckiej. 

Mieszkańcy korzystają też z bogatej oferty edukacyjnej – istnieją lokalne szkoły i placówki, gdzie język serbołużycki jest nauczany od najmłodszych lat, a także instytucje takie jak Centrum Językowe „Witaj”, promujące dwujęzyczność. 

Muzea i dziedzictwo

Miasto oferuje również Serbołużyckie Muzeum w zamku Ortenburg, gdzie można poznać historię, zwyczaje, stroje i codzienne życie Łużyczan. Dzięki temu nawet turyści mogą zrozumieć, jak bogata jest ta kultura i jak długo współistniała z niemiecką – czasem w harmonii, czasem w trudnych warunkach historycznych.

Podsumowując: Budziszyn to nie tylko historyczne mury i wieże, ale także żywa kultura serbołużycka, która – mimo że mniejszościowa – zachowuje swoją tożsamość poprzez język, instytucje kultury, teatr, muzykę i edukację. To właśnie sprawia, że miasto ma unikalny charakter na mapie niemieckich zabytków i kultur regionalnych.

Galeria rzeźb – Rietschelgiebel

Jednym z nieoczywistych, ale bardzo ciekawych elementów artystycznych w Budziszynie jest grupa rzeźb znana jako Rietschelgiebel – monumentalna kompozycja figuralna autorstwa niemieckiego rzeźbiarza Ernsta Rietschela (1804–1861), jednego z najważniejszych przedstawicieli niemieckiego klasycyzmu w sztuce rzeźbiarskiej. 

Co to jest Rietschelgiebel?

„Rietschelgiebel” to wykonana w 1840 roku rzeźbiarska grupa przedstawiająca „Allegorię tragedii”, skomponowaną na podstawie antycznej tragedii „Oresteja” Ajschylosa (525–456 p.n.e.). Sceny i postacie rozmieszczone na kompozycji odwołują się do drugiej i trzeciej części trylogii (Choephoroi i Eumenides), ukazując momenty z mitologicznej opowieści o Agamemnonie, Elektrze i Orescie.

Pierwotnie relief i figury tworzyły dekorację górnego szczytu hoftheateru w Dreźnie, zaprojektowanego przez Gottfrieda Sempersa w 1841 roku. Po zniszczeniu tego teatru i kilku zmianach lokalizacji dzieło trafiło ostatecznie do Budziszyna, gdzie od 2003 roku są prezentowane na dziedzińcu zamku Ortenburg, przed nowym budynkiem Burgtheater – sceny teatru lalek i małych form scenicznych. 

Dlaczego warto zobaczyć tę galerię rzeźb?

• Rietschelgiebel to unikatowy przykład publicznej sztuki monumentalnej, która łączy klasyczną tradycję europejskiej rzeźby z nowoczesnym kontekstem miejskim.
• Grupa figuralna ma wymiar zarówno artystyczny, jak i historyczny – dawniej zdobiła prestiżową scenę teatralną w Dreźnie, a dziś wzbogaca przestrzeń jednego z najważniejszych kompleksów historycznych w Budziszynie.
• Dla miłośników sztuki to okazja, by zobaczyć dzieło klasycyzmu w przestrzeni publicznej, które opowiada historię starożytnej tragedii w monumentalnej, pełnej dramatyzmu formie.

Gdzie go znaleźć?
Rzeźby Rietschelgiebel są eksponowane na dziedzińcu zamku Ortenburg, tuż przy nowoczesnym budynku Burgtheater – łatwo dostępne podczas spaceru po Starym Mieście Budziszyna.

Kościół św. Michała (Michaeliskirche) – gotycka perła z serbołużyckim dziedzictwem

Położony na skalistym wzniesieniu nad rzeką Sprewą, niedaleko Alte Wasserkunst, Kościół św. Michała (Michaeliskirche) to jeden z ciekawszych zabytków sakralnych Budziszyna – mniej znany niż katedra św. Piotra, ale równie ważny dla lokalnej historii i kultury. 

Historia i znaczenie

Świątynia ma swoje korzenie w późnym średniowieczu. Na miejscu obecnego kościoła wzniesiono pierwotną kaplicę najprawdopodobniej już w XV wieku – po pierwszej wzmiance z 1473 roku – co wiązało się lokalną legendą o cudownym wsparciu archanioła Michała podczas obrony miasta przed husytami w 1429 roku.

Około 1495 roku do istniejącego prezbiterium dobudowano wieżę po południowej stronie oraz nawę od zachodu, a ok. 1520 r. ukończono sklepienie i dach. Dzięki temu kościół przyjął swój charakterystyczny późnogotycki układ, który zachował się do dziś.

Od 1619 roku świątynia stała się parafią ewangelicką, służąc wiernym z niemieckich i serbołużyckich wiosek w okolicy Budziszyna.

Architektura i wnętrze

Kościół św. Michała reprezentuje późny gotyk – solidna, kamienna konstrukcja z elementami typowymi dla tej epoki: wysokie, ostrołukowe okna, smukłe proporcje i harmonijna sylwetka wieży.

Wnętrze, choć skromne w porównaniu z bogatszymi świątyniami regionu, skrywa interesujące detale:

• Taufstein (ambona) z 1597 r., wykonany z piaskowca z Pirny, z inskrypcjami zarówno niemieckimi, jak i serbołużyckimi, co podkreśla kulturowe przenikanie się tradycji w tym miejscu.
• Ołtarz z 1693 r., którego sceny biblijne ilustrują centralne wydarzenia chrześcijaństwa – od Ostatniej Wieczerzy po Zmartwychwstanie.
• Barokowa ambona przeniesiona tu w XX wieku oraz organy firmy Eule z 1976 r., które dodają wnętrzu muzycznej głębi.
• Dzwony z 1992 roku z inskrypcjami dwujęzycznymi (niemieckimi i serbołużyckimi) – kolejny wyraz miejscowej tożsamości.

Ruiny kościoła św. Mikołaja i cmentarz serbski – mistyczne świadectwo historii Budziszyna

W północnej części Budziszyna, tuż przy historycznym Nicolaitor (Bramie św. Mikołaja), znajdują się malownicze **ruiny kościoła św. Mikołaja (St. Nikolai Kirche) i przylegający do niego cmentarz serbski (Nikolaifriedhof) – miejsce o wyjątkowej atmosferze, łączące średniowieczną historię miasta z pamięcią lokalnej społeczności Serbołużyczan. 

Historia kościoła św. Mikołaja

Pierwotny kościół św. Mikołaja powstał na początku XV wieku jako ważna świątynia parafialna dla mieszkańców Budziszyna i otaczających go osad. Znajdował się tuż poza murami obronnymi, przy jednej z bram miejskich, co podkreślało jego znaczenie dla podróżnych i kupców – św. Mikołaj jest patronem handlu i podróżników.

Gotycki kościół był budowlą dwunawową, wzniesioną w 1444 roku, z ceglanymi łukami oraz bogatą dekoracją typową dla późnego gotyku. Niestety, podczas wojny trzydziestoletniej (1618–1648) budowla została uszkodzona – szczególnie w latach 1620 i 1634, kiedy miasto było atakowane wielokrotnie, a środki na odbudowę okazały się niewystarczające. W efekcie już w XVII wieku kościół popadł w trwałą ruinę i nie został odbudowany.

Dziś zachowały się jedynie fragmenty murów i gotyckie łuki, które tworzą niezwykły, malowniczy widok – kontrastują z bujną zielenią i spokojnym cmentarzem wokół. Ruiny mają charakter chronionego pomnika historycznego, który przyciąga miłośników historii i fotografii.

Cmentarz serbski – pamięć społeczności

Na terenie ruin już od ok. 1745 roku funkcjonuje cmentarz serbski, który powstał, gdy miejsce to zaczęto wykorzystywać jako teren pochówków. Cmentarz wpisuje się w długą tradycję lokalnej społeczności Łużyczan – autochtonicznej mniejszości słowiańskiej zamieszkującej Górne Łużyce. 

Spacerując pośród nagrobków, można zobaczyć inskrypcje w języku górnołużyckim i niemieckim, które świadczą o silnej obecności kultury łużyckiej na przestrzeni wieków. Na grobach spoczywają zarówno zwykli mieszkańcy miasta, jak i zasłużone postaci związane z kulturą i życiem społecznym regionu. 

Ten cmentarz to nie tylko miejsce pamięci, ale także ważny element tożsamości kulturowej Budziszyna, który przypomina o współistnieniu różnych tradycji religijnych i językowych oraz o wielowiekowej ciągłości lokalnej społeczności Serbołużyczan. 

Ruiny kościoła św. Mikołaja informacje praktyczne

Odwiedzając ruiny kościoła św. Mikołaja i przylegający cmentarz serbski, warto wiedzieć kilka praktycznych rzeczy, żeby spacer był komfortowy i bezpieczny.

Lokalizacja

• Ruiny znajdują się na północ od centrum Budziszyna, w pobliżu historycznej Bramy św. Mikołaja (Nicolaitor).
• Dokładny adres: Nikolaiplatz 1, 02625 Bautzen/Budziszyn.
• W pobliżu są miejsca parkingowe i przystanki komunikacji miejskiej, co umożliwia łatwy dojazd zarówno samochodem, jak i autobusem. (bautzen.de)

Godziny odwiedzin

• Ruiny i cmentarz są udostępnione do zwiedzania przez cały rok – teren jest otwarty 24/7.
• Najlepszy czas na wizytę to w ciągu dnia, gdy światło sprzyja fotografowaniu i spacerom.
• Warto pamiętać, że teren jest częściowo nierówny, więc wygodne buty są zalecane.

Zwiedzanie

• Spacer po ruinach jest bezpłatny, a teren można zwiedzać samodzielnie.
• Ze względu na historyczne nagrobki i fragmenty murów należy zachować ostrożność i nie wchodzić na zniszczone fragmenty konstrukcji.
• Cmentarz jest miejscem pamięci – obowiązuje cisza i szacunek dla pochowanych.

Dom Czarownicy (Hexenhäusel) – ostatni relikt drewnianej zabudowy Budziszyna

Jednym z najciekawszych i najbardziej klimatycznych zabytków Budziszyna jest Dom Czarownicy (Hexenhäusel), położony nad Sprewą w dawnej dzielnicy rybackiej. Ten niewielki, drewniany budynek przyciąga uwagę swoją unikalną historią, legendami i architekturą, będąc jednym z najstarszych zachowanych domów mieszkalnych miasta. 

Historia budynku

Dom powstał przed 1604 rokiem, co czyni go jednym z ostatnich zachowanych przykładów drewnianej zabudowy Budziszyna. Przetrwał pożary i wojny, które zniszczyły wiele historycznych domów w mieście, dzięki czemu stał się symbolem trwałości i lokalnej tradycji architektonicznej.

Według miejskich legend budynek miał być miejscem, w którym niegdyś mieszkała kobieta oskarżona o czary – stąd jego współczesna nazwa „Dom Czarownicy”. Opowieści te, choć częściowo fantastyczne, przyczyniły się do ochrony domu i utrzymania jego historycznego charakteru.

Architektura

Hexenhäusel to niewielki, drewniany dom szachulcowy, charakterystyczny dla miejskich budynków mieszkalnych z XVI–XVII wieku. Jego cechy architektoniczne to:

• drewniana konstrukcja szkieletowa wypełniona cegłą i gliną,
• spadzisty dach kryty dachówką, typowy dla regionu Łużyc,
• niewielkie okna i niskie drzwi, które zachowały dawny kształt.

Pomimo niewielkich rozmiarów budynek zachowuje urok średniowiecznego miasteczka, a spacer wokół niego daje poczucie życia sprzed kilku wieków. (bautzen.de)

Legenda i ciekawostki

• Nazwa „Dom Czarownicy” pochodzi od opowieści o kobiecie oskarżonej o czary w XVI wieku.
• Według legendy, dom nie został zniszczony w wielkich pożarach miasta, ponieważ „czarownica chroniła go swoją magią”.
• Budynek jest często fotografowany przez turystów, a jego niewielka skala i drewniana struktura wyróżniają go na tle ceglanej starówki Budziszyna. (pomyslynawyprawy.pl)

Informacje praktyczne

• Lokalizacja: Dom stoi przy rzece Sprewa, w pobliżu Starego Miasta i mostu Friedensbrücke. Dokładny adres: Hexenstraße 1, 02625 Bautzen.
• Dostępność: Budynek można oglądać z zewnątrz przez cały rok – teren jest otwarty dla spacerowiczów i fotografów.
• Wstęp: bezpłatny – wnętrze nie jest dostępne dla zwiedzających, ale otoczenie i widok z mostu pozwalają poczuć atmosferę miejsca.
• Spacer: połącz zwiedzanie Domu Czarownicy z trasą wzdłuż Sprewy i innymi atrakcjami starówki, np. Stara Wieża Wodna i most Friedensbrücke. (bautzen.de)

Szlak murów obronnych w Budziszynie – spacer wzdłuż historii miasta

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów Budziszyna są średniowieczne mury obronne, które w dużej części zachowały się do dziś i pozwalają odbyć malowniczy spacer po historycznych granicach miasta. Szlak murów to idealny sposób na poznanie zarówno architektury obronnej, jak i panoramy starówki.

Historia murów

Mury miejskie Budziszyna powstawały od XIII do XV wieku, gdy miasto rozwijało się jako centrum handlowe i administracyjne Górnych Łużyc. Ich głównym zadaniem była ochrona przed najazdami i najemnikami, a także kontrola handlu i ruchu osób w obrębie starówki.

• Całkowita długość murów pierwotnie wynosiła około 2 km, z licznymi bramami miejskimi, wieżami strażniczymi i basztami.
  W XVI–XVIII wieku niektóre fragmenty były modernizowane i wzmacniane, ale z czasem, gdy zagrożenie militarne zmalało, część murów została częściowo rozebrana. (de.wikipedia.org)

Architektura i najciekawsze fragmenty

• Wieże strażnicze – zachowało się kilka wież obronnych, m.in. Reicherturm i Wasserturm, które służyły jako punkty obserwacyjne i magazyny broni.
• Brama Łużycka (Lausitzer Tor) i Bramy św. Mikołaja (Nicolaitor) – historyczne wejścia do miasta, zrekonstruowane lub częściowo zachowane, stanowią ciekawy przykład średniowiecznej architektury miejskiej.
• Mur z blankami – typowa konstrukcja z miejscami do obrony i strzelania, zachowana wzdłuż części spacerowej trasy.

Spacerując szlakiem, można poczuć średniowieczny układ miasta i jednocześnie podziwiać widoki na starówkę, katedrę św. Piotra i Sprewę.

Szlak turystyczny

• Szlak murów ma długość około 1,5–2 km, prowadzi częściowo po chodnikach na murach, a częściowo wzdłuż ich podstawy.
• Trasa jest łatwa do przejścia, nadaje się na rodzinny spacer i połączenie z innymi atrakcjami, np. Stara Wieża Wodna, most Friedensbrücke, Dom Czarownicy.
• W kilku miejscach znajdują się tablice informacyjne opisujące historię i funkcje poszczególnych fragmentów murów.

Gedenkstätte Bautzen – dawne więzienie Stasi i miejsce pamięci

Jedną z kluczowych atrakcji historycznych Budziszyna, zwłaszcza dla osób zainteresowanych XX-wiecznymi dziejami Europy i historią państw totalitarnych, jest Gedenkstätte Bautzen – miejsce pamięci zlokalizowane w budynku byłej więziennej Sonderhaftanstalt Bautzen II, czyli specjalnej więzienia Służby Bezpieczeństwa NRD (Ministerium für Staatssicherheit – Stasi). To miejsce, które pomaga zrozumieć mechanizmy państwowego terroru, prześladowań i wykluczenia politycznego, którym poddawani byli przeciwnicy reżimu w Niemieckiej Republice Demokratycznej.

Historia miejsca

W Budziszynie funkcjonowały dwa główne więzienia:

• Bautzen I – znane jako „Żółta Nędza” (Gelbe Elend), które od 1933 roku służyło jako więzienie karne, następnie w latach 1945–1956 jako sowieckie specjalne obozy więzienne, w których umierali więźniowie z powodu głodu, chorób i złych warunków.
• Bautzen II – od 1956 do 1989 roku było używane przez Stasi jako Sonderhaftanstalt – specjalna, ściśle strzeżona placówka do przetrzymywania osób uważanych przez władze NRD za zagrożenie polityczne: dysydentów, uciekinierów, intelektualistów, duchownych czy osób pomagających uciekinierom.

Po zjednoczeniu Niemiec więzienia zostały zamknięte, a w 1993 roku powstała tu Gedenkstätte Bautzen – miejsce pamięci, które dokumentuje losy ofiar obu zakładów i konfrontuje zwiedzających z trudną historią politycznych prześladowań.

Co zobaczysz na miejscu?

Gedenkstätte Bautzen to nie jest typowe muzeum, ale autentyczna przestrzeń dawnej więziennej instytucji:

• Cele więźniów – małe, surowe pomieszczenia, w których osadzano osoby polityczne;
• Trakt izolacyjny – miejsca, gdzie stosowano ścisłą izolację;
• Dziedzińce i spacerniaki – wymuszona codzienna rutyna i przestrzeń więzienna;
• Arresty i zajezdnie transportowe – eksponaty przypominające realia przenoszenia więźniów;
• Wystawy historyczne z materiałami, dokumentami, zdjęciami i multimedialnymi stacjami, które przybliżają polityczne tło represji oraz losy konkretnych osób zatrzymanych w tych murach.
  

Dzięki temu miejsce daje realny obraz systemu represji, nie tylko prezentując eksponaty, ale i umożliwiając wejście do autentycznych przestrzeni, w których przebywali więźniowie.

Znaczenie historyczne

Gedenkstätte Bautzen jest nie tylko muzeum, ale przede wszystkim miejscem pamięci o ludziach, którzy zostali pozbawieni wolności z powodów politycznych. Pokazuje:

• Mechanizmy działania państwa policyjnego NRD,
• Warunki więzienne i metody izolacji stosowane przez Stasi,
  Historie indywidualne więźniów, które pomagają zrozumieć dramat tamtej epoki.
• To miejsce, które przypomina, że wolność słowa i prawa obywatelskie nie są oczywistością, a pamięć o ofiarach systemów totalitarnych ma ogromne znaczenie edukacyjne i moralne. 

Informacje praktyczne

Adres: Gedenkstätte Bautzen, Weigangstraße 8a, 02625 Bautzen.

Godziny otwarcia

• Codziennie: 10:00 – 18:00
• Piątek: do 20:00

Zwiedzanie: Wstęp wolny – bezpłatny. Można zwiedzać samodzielnie albo wziąć udział w publicznych oprowadzaniach bez wcześniejszej rezerwacji, które odbywają się zazwyczaj w piątki ok. 17:00, soboty, niedziele i święta ok. 11:00 i 14:00.

Muzeum Musztardy w Budziszynie (Bautz’ner Senfmuseum)

Muzeum Musztardy w Budziszynie to jedna z najbardziej oryginalnych atrakcji miasta – obowiązkowy punkt dla smakoszy, miłośników kulinariów i wszystkich, którzy chcą poznać lokalne tradycje Górnych Łużyc. To właśnie tutaj powstaje Bautz’ner Senf – najsłynniejsza musztarda wschodnich Niemiec, obecna niemal w każdym domu na terenie dawnej NRD.

Muzeum mieści się przy Fleischmarkt, w zabytkowej kamienicy w samym sercu starówki. Dzięki połączeniu muzeum, manufaktury i sklepu jest to miejsce, w którym można zobaczyć historię, produkcję i… od razu spróbować efektów.

Historia Bautz’ner Senf – od manufaktury do kultowego produktu

Tradycja produkcji musztardy w Budziszynie sięga XIX wieku, kiedy w mieście działało kilka małych zakładów przetwórstwa przypraw. Najbardziej znaną marką szybko stała się Bautz’ner, powstała w 1866 roku, która dzięki charakterystycznemu, lekko ostremu smakowi zdobyła ogromną popularność w Saksonii i na terenie dzisiejszych Niemiec wschodnich.

Po II wojnie światowej Bautz’ner Senf stała się flagowym produktem NRD, a po zjednoczeniu Niemiec – kultowym symbolem regionu.

W muzeum odwiedzający poznają:

• dawny proces mielenia ziaren gorczycy,
• dawne maszyny i narzędzia do produkcji,
• opakowania i etykiety z różnych epok,
• historię reklamy i dystrybucji musztardy w Saksonii.

Co zobaczysz w muzeum?

Ekspozycja ma charakter interaktywny – można tu nie tylko oglądać, ale także testować i wąchać. Najważniejsze elementy wystawy:

• historyczne młyny do mielenia gorczycy,
• archiwalne zdjęcia i dokumenty fabryki Bautz’ner Senf,
  kolekcję etykiet i opakowań od XIX wieku po współczesność,
• pokaz procesu wytwarzania musztardy,
• sekcja „Musztarda w kuchni” – inspiracje kulinarne i tradycje regionu.

Godziny otwarcia i ceny biletów

Godziny otwarcia:
(Mogą się zmieniać sezonowo — aktualne podawane są na stronach miasta i muzeum.)

• wtorek–sobota: 10:00–17:00
• niedziela i poniedziałek: zamknięte

Ceny biletów: wstęp do muzeum jest bezpłatny. Degustacje specjalne i wybrane warsztaty: płatne (zwykle od 3–5 €, zależnie od rodzaju).

 Jak dojechać do Budziszyna?

Budziszyn (Bautzen) leży w Saksonii, ok. 50 km na wschód od Drezna i zaledwie 40 km od polskiej granicy (Zgorzelec/Görlitz). Dzięki temu jest łatwo dostępny zarówno samochodem, jak i komunikacją publiczną.

Dojazd samochodem (z Polski)

• Z Wrocławia – ok. 2 h 15 min, autostradą A4 → granica w Zgorzelcu → A4 (Niemcy) w kierunku Drezna → zjazd Bautzen.
• Z Katowic – ok. 3 h 30 min, A4 przez Legnicę i Zgorzelec.
• Z Jeleniej Góry – ok. 1 h 30 min przez Görlitz.

Drogi po niemieckiej stronie są bardzo dobre, a autostrada A4 prowadzi praktycznie pod samo miasto.

Dojazd autobusem

Brakuje bezpośrednich międzynarodowych połączeń z Polski, ale można pojechać do Görlitz/Zgorzelca i tam przesiąść się w autobus lub pociąg regionalny do Budziszyna (ok. 35–40 min).
Dojazd pociągiem

Najwygodniej dojechać pociągiem z Drezna:

• Regionalbahn RB Dresden – Bautzen,
• czas przejazdu: 40–45 min,
  kursy co 30–60 minut.

Do Drezna można dotrzeć z Polski np. liniami międzynarodowymi PKP/DB przez Zgorzelec–Görlitz.

Budziszyn – praktyczne wskazówki dla turystów

Parkingi

Budziszyn ma dobrze zorganizowany system parkingów wzdłuż starówki. Najwygodniejsze miejsca to:

• Parkhaus Centrum (zadaszony, tuż przy starym mieście),
• Parkplatz Schliebenstraße – blisko zamku Ortenburg,
• Parkplatz am Reichenturm – idealny na zwiedzanie ścisłego centrum.

Ceny są przystępne: w zależności od lokalizacji ok. 1–2 € za godzinę.

Poruszanie się po mieście

Stare miasto Budziszyna jest zwarte i można je wygodnie zwiedzać pieszo. Większość atrakcji znajduje się w promieniu 10–15 minut spaceru. Autobusy miejskie kursują regularnie, ale przy krótkich wizytach często nie są potrzebne.

Gdzie zjeść i czego spróbować?

Budziszyn słynie z kuchni saksońskiej oraz specjałów serbołużyckich. Warto poszukać restauracji w okolicach rynku i murów miejskich.

Polecane dania i smaki

• Bautz’ner Senf – lokalna musztarda, często podawana z kiełbasą.
• Saksoński Quarkkäulchen – słodkie placuszki z ziemniaków i twarogu.
  Łużyckie dania ziemniaczane (zupa kartoflana, kluski, placki).
• Ryby z Dolnołużyckich jezior, zwłaszcza sandacz.

Lokalne piwa

Warto spróbować piw rzemieślniczych z Bürgermeister-Bräu lub Landskron (browar w Görlitz).

Gdzie spać? Polecane i sprawdzone noclegi w Budziszynie

Best Western Plus Hotel Bautzen – Nowoczesny hotel w historycznym centrum, tuż przy zabytkach i rynku, z komfortowymi pokojami, centrum fitness i sauną. Goście chwalą lokalizację, przestronne pokoje i śniadania. Dobry dla: par, rodzin i osób, które chcą mieć wszystko blisko — spacerem do mostu Friedensbrücke, katedry i Ratusza.

Spree‑Pension – bardzo dobrze oceniany pensjonat nad Sprewą, ok. 10 min spacerem od Starego Miasta. Ma własny mały browar, ogródek i przyjazną obsługę — świetny wybór, jeśli chcesz poczuć lokalny klimat. Dobre dla: turystów szukających klimatycznego noclegu z restauracją i lokalnym charakterem.

Hotel Villa Antonia Bautzen – Urokliwy hotel butikowy w spokojnej części miasta, ok. 5 minut spacerem od Starego Miasta. Goście wysoko oceniają śniadanie, obsługę i wygodę. Dobre dla: osób ceniących spokój i bliskość rynku bez tłumów w okolicy.

Inne ciekawe miejsca w okolicy opisane przez nas

• Hamburg – zwiedzamy miasto wiatru, wody i wolności
• Bamberg – co zobaczyć w mieście wpisanym na listę UNESCO
• Spreewald –  labirynty kanałów i ogórki – fascynujący region w sercu Łużyc Dolnych
• Diabelski Most (Rakotzbrücke)- super atrakcja tuż przy polskiej granicy
• Kuhstall – brama skalna w Szwajcarii Saksońskiej
• Most Bastei – największa atrakcja Saksonii Szwajcarskiej
• Oybin – ruiny zamku i klasztoru na widowiskowej skale
• Twierdza Königstein – prawdziwa perełka wśród zabytków architektury militarnej
• Góry Żytawskie – najpiękniejsze szlaki i najciekawsze zabytki – co warto zobaczyć w niemieckiej części Gór Łużyckich
• Zamek Weesenstein – zwiedzamy niesamowity zabytek nazywany perłą w koronie Saksonii