Bytów to niewielkie miasto na Kaszubach, ale na jego zwiedzanie musicie zarezerwować cały dzień. Sprinterzy zobaczą wszystkie zabytki i atrakcje trochę szybciej, ale po co się spieszyć? Jesteśmy na Kaszubach, więc podajemy nazwę miejscowości w tym języku – Bëtowò. Zwiedzanie zaczynamy od zamku, potem przechodzimy przez rynek, urocze uliczki i kierujemy się w stronę fantastycznego mostu kolejowego, który stał się wizytówką miasta. W Bytowie nie potrzebujemy auta. Wszędzie dotrzemy na piechotę. Na koniec zaplanowaliśmy dwie dodatkowe atrakcje, ale żeby tam dotrzeć potrzebny będzie samochód lub rower.
Spis treści
- Kilka słów o regionie
- Zamek krzyżacki
- Architektura
- Godziny otwarcia i ceny biletów w Muzeum Zachodniokaszubskim
- Rynek w Bytowie
- Dawny kościół ewangelicki
- Przez Bytów przepływają dwie rzeki
- Gotycka wieża św. Katarzyny w Bytowie
- Cerkiew Św. Jerzego
- Zabytkowy most kolejowy
- Cmentarz leśników koło Bytowa
- Dom Wampira z Bytowa
- Polecamy inne atrakcje w okolicy
- Internetowy przewodnik po Polsce
Kilka słów o regionie
Kaszuby (kaszub. Kaszëbë lub Kaszëbskô) to region kulturowy w północnej Polsce, będący częścią Pomorza Gdańskiego. Obecnie Kaszuby obejmują powiaty: kartuski, bytowski, lęborski, pucki, gdański, wejherowski, słupski, człuchowski, kościerski, chojnicki oraz miasta: Gdynię, Gdańsk i Sopot. Od wielu lat na Kaszubach toczy się dyskusja na temat głównego miasta, które może być uznane za jego stolicę. Istnieją w tej sprawie duże rozbieżności. Według różnych źródeł jest aż siedem miast, które bywają określane mianem stolicy regionu. Podobnie jest z hipotezą na temat pochodzenia nazwy Kaszuby. Nie znajdziecie jednoznacznego wytłumaczenia etymologii nazwy. Największą popularność wśród badaczy zyskała jednak teoria zaproponowana przez ks. Stanisława Kujota, mówiąca o tym, że nazwa tej krainy pochodzi od rzeczownika Kaszuby, który oznaczał „wody niezbyt głębokie, wysoką trawą porosłe”
Obecnie w Polsce mieszka ok. 400 tys. osób posługujących się językiem kaszubskim, z tego ok. 100 tys. deklaruje, że jest to ich język ojczysty. W całym kraju istnieje kilkadziesiąt szkół, w których dzieci uczą się kaszubskiego, od 2005 istnieje możliwość zdawania z niego egzaminu maturalnego. W języku kaszubskim wydawane są książki i czasopisma, emitowane są regionalne programy radiowe i telewizyjne. Kaszubski używany jest jako język liturgii w kilkunastu parafiach.
Zamek krzyżacki
Budowę zamku w Bytowie rozpoczęto pod koniec XIV wieku, około 1390 roku, z inicjatywy Zakonu Krzyżackiego. Był on częścią sieci fortyfikacji w północnej Polsce, mającej chronić granice państwa zakonnego i kontrolować szlaki handlowe. Zamek pełnił funkcje zarówno wojskowe, jak i administracyjne, znajdowały się tu magazyny, kaplica, mieszkania dla załogi oraz pomieszczenia służące do zarządzania majątkiem zakonu w regionie. Jest to jedna z najpóźniej wzniesionych twierdz krzyżackich. Przy jej budowie uwzględniono rozwój broni palnej.
W 1454 roku, podczas wojny trzynastoletniej, zamek został zajęty przez wojska polskie, a po zakończeniu konfliktu powrócił w ręce krzyżackie, stając się symbolem zmiennej historii Pomorza w okresie średniowiecza. Po sekularyzacji państwa zakonnego w 1525 roku zamek przeszedł pod panowanie świeckie i został siedzibą starostów bytowskich, którzy zarządzali okolicznymi dobrami królewskimi. W tym czasie stopniowo zmieniała się jego funkcja. Z fortecy wojskowej stał się bardziej rezydencją administracyjną i reprezentacyjną.
W XVII i XVIII wieku zamek przeszedł kolejne przebudowy, m.in. wzmacniano mury i przystosowywano wnętrza do potrzeb mieszkalnych i gospodarczych. Podczas wojen szwedzkich w XVII wieku zamek został częściowo uszkodzony, a w kolejnych latach niejednokrotnie pełnił funkcje magazynowe. W XIX wieku część pomieszczeń zamkowych została przekształcona w browar, a inne służyły jako magazyny i budynki gospodarcze.
W XIX wieku znajdował się tu sąd i pruskie więzienie. Po II wojnie utworzono tu obóz przejściowy nadzorowany przez NKWD. Dopiero w XX wieku zamek zyskał status zabytku i rozpoczęto jego systematyczną renowację. W 1973 roku otwarto tu Muzeum Zachodniokaszubskie, które ocaliło wiele elementów oryginalnej architektury oraz stało się miejscem prezentacji historii Bytowa i regionu. Dzięki temu zamek stał się nie tylko świadkiem burzliwej przeszłości, ale też ważnym ośrodkiem kulturalnym i turystycznym Pomorza.
Architektura
Zamek w Bytowie jest klasycznym przykładem gotyckiej architektury obronnej Zakonu Krzyżackiego, z wyraźnym wpływem stylu nadbałtyckiego gotyku ceglanego. Jego bryła ma kształt czworoboku, a wszystkie skrzydła otaczają centralny dziedziniec, co typowe było dla zamków krzyżackich w średniowieczu. Mury obronne, grube na kilka metrów, wznoszą się na wysokość około 10–12 metrów. Ich ceglany cokół jest wzmocniony kamieniami polnymi, co zwiększało odporność na ostrzał artyleryjski i próby sforsowania murów. Na szczytach murów znajdują się blanki – charakterystyczne wycięcia w murach, umożliwiające obrońcom prowadzenie ognia przy zachowaniu ochrony.
Do zamku prowadził pierwotnie most zwodzony, który zapewniał dodatkową ochronę przed najazdem. Dziś można zobaczyć jego fundamenty i fragmenty dawnej fosy. Brama wjazdowa, z bogato zdobionym ostrołukowym portalem, pełniła niegdyś funkcję reprezentacyjną i obronną jednocześnie. Wieże obronne, rozmieszczone w narożnikach murów, były miejscem obserwacji okolicy oraz stanowisk dla artylerii średniowiecznej. Najwyższa z nich pozwalała kontrolować cały Bytów i okoliczne tereny. Wnętrza zamku były podzielone na skrzydła mieszkalne, magazynowe i administracyjne. W jednym ze skrzydeł mieściła się kaplica zamkowa, której fragmenty sklepienia przetrwały do dziś.
Dziedziniec centralny pełnił funkcję miejsca codziennego życia załogi – odbywały się tu ćwiczenia wojskowe, spotkania administracyjne i prace gospodarcze. Dzięki zachowanym detalom, takim jak kamienne obramowania okien, sklepienia gotyckie i fragmenty murów, zwiedzający mogą poczuć atmosferę średniowiecznej warowni. Unikalnym elementem zamku bytowskiego jest też jego przystosowanie do późniejszych funkcji – w XIX wieku część pomieszczeń przerobiono na browar i magazyny. Pomimo tych zmian, zamek zachował surowy, gotycki charakter i nadal imponuje solidnością murów oraz harmonijną bryłą czworoboku.
Godziny otwarcia i ceny biletów w Muzeum Zachodniokaszubskim
Muzeum Zachodniokaszubskie zajmuje cały dawny Dom Zakonny pokrzyżackiego zamku. Ekspozycję podzielono na poświęcone etnografii oraz zabytkom historycznym, w tym związanym z dawnym Bytowem. Ta pierwsza część dzieli się na kilka sal: rolnictwo, rzemiosło wiejskie, rybołówstwo, pszczelarstwo, łowiectwo, plecionkarstwo i tkactwo, wyposażenie wnętrza domowego. Pierwsze piętro Domu Zakonnego zajmują wystawy o charakterze artystyczno-historycznym. Sala pierwsza: wystawa sztuki sakralnej. Sala druga, trzecia i czwarta: wyposażenie stylizowane na czasy średniowieczne. Sala piąta – Portretowa, swoją nazwę wzięła od rozwieszonych na ścianach kilkunastu sporej wielkości portretów książąt pomorskich, o których poczytać można w językach polskim i angielskim na podświetlanej tablicy.
Godziny otwarcia muzeum: codziennie od poniedziałku w godzinach 10.00-16.00. Ceny biletów: 20 zł bilet normalny, 15 zł bilet ulgowy. UWAGA! – w poniedziałki wstęp wolny.
Rynek w Bytowie
Na rynku zobaczymy kilka zabytkowych i kolorowych kamienic, ale całość psują wklejone po zniszczeniach wojennych nowe budynku. Architekci się nie popisali. Nawet nie próbowali postawić czegoś, co pasowałoby do zabytkowej zabudowy.
Dawny kościół ewangelicki
Na rynku w Bytowie uwagę zwraca również dawny kościół ewangelicki, wzniesiony w latach 1848–1854 według projektu architekta Schindlera. Jego bryła została wzorowana na berlińskim kościele św. Mateusza. Nie jest to wierna kopia, ale podobieństwo widać od razu w proporcjach, smukłych wieżach i klasycznych detalach neogotyckich. Budynek emanuje spokojną, harmonijną elegancją, która kontrastuje z bardziej ozdobnymi budowlami późniejszych epok.
Zachęcamy, by zajrzeć również do wnętrza. Choć jest ono dość surowe, panuje tu wyjątkowy spokój i minimalistyczny klimat, charakterystyczny dla ewangelickich świątyń drewnianych, gdzie prostota architektury i światło naturalne dominują nad bogactwem zdobień. Jasne ściany, wysokie sklepienia i duże okna sprawiają, że wnętrze wydaje się przestronne, a akustyka sprzyja zarówno nabożeństwom, jak i koncertom organowym. Dodatkowo warto zwrócić uwagę na detale: klasyczne łuki, drewniane empory i delikatne ornamenty przy ołtarzu, które świadczą o staranności projektanta i wpływach architektury berlińskiej.
Przez Bytów przepływają dwie rzeki
Bytów położony jest malowniczo nad dwoma rzekami – Bytówką i Studnicą, co nadaje miastu wyjątkowego uroku. Spacerując po centrum, można odkryć wiele urokliwych zakamarków wzdłuż Bytówki, gdzie woda płynie spokojnie między starymi kamienicami, kładkami i niewielkimi mostkami. Te nadbrzeżne alejki tworzą kameralne miejsca do odpoczynku, fotografowania czy obserwowania życia miasta, a przy odpowiednim świetle odbicia budynków w wodzie nadają im niemal magiczny klimat. To idealne miejsce, by poczuć atmosferę historycznego Bytowa i dostrzec detale architektury w spokojnym, naturalnym otoczeniu.
Gotycka wieża św. Katarzyny w Bytowie
W samym sercu Bytowa, tuż przy rynku, wznosi się samotna gotycka wieża. Jest to pozostałość po kościele św. Katarzyny, jednej z najstarszych świątyń miasta. Choć reszta budowli nie przetrwała, wieża nadal stoi jako cichy świadek burzliwej historii Bytowa. Historycy nie są w stanie dokładnie określić daty powstania kościoła, ale wiadomo, że jego początki sięgają pierwszej połowy XIV wieku, jeszcze przed krzyżacką lokacją miasta w 1346 roku.
Kościół św. Katarzyny był wyjątkowo pechowy. Na przestrzeni wieków był wielokrotnie niszczony przez pożary, grabieże i konflikty zbrojne. Ostatecznie, w marcu 1945 roku, w ostatnich dniach II wojny światowej, budowla została całkowicie zniszczona. W latach 60. XX wieku rozebrano ruiny naw kościoła, a w 1964 roku odrestaurowano jedynie wieżę, przywracając jej gotycki charakter dachu i zachowując surową bryłę ceglaną, typową dla nadbałtyckiego gotyku.
Wieża zbudowana jest z czerwonej cegły na solidnych fundamentach z kamienia polnego, co świadczy o tradycyjnych technikach budowy regionu. Surowa elewacja i smukła sylwetka nadają jej poważny, monumentalny charakter. Analizy archeologiczne potwierdzają, że pierwotny kościół miał dwie nawy, drewniany strop i poligonalną apsydę, a pod prezbiterium znajdowały się krypty grobowe – kamienna i ceglana.
Dziś wieża nie pełni funkcji sakralnej, lecz jest oddziałem Muzeum Zachodnio Kaszubskiego, gromadzącym artefakty archeologiczne i historyczne związane z historią Bytowa i regionu. Zwiedzający mogą zobaczyć tu między innymi narzędzia, broń, ceramikę, bursztynowe ozdoby oraz pamiątki związane z lokalnym rzemiosłem. Wieża jest również punktem widokowym, z którego można podziwiać panoramę Bytowa, a teren wokół niej został dodatkowo urozmaicony pomnikiem Jana Pawła II, łączącym wartość historyczną z duchowym wymiarem miejsca. Odbudowa i utrzymanie wieży to nie tylko powód do dumy mieszkańców, ale także wyzwanie konserwatorskie. Konieczne są regularne prace zabezpieczające fundamenty, mury i elewację, aby zachować ten wyjątkowy relikt średniowiecznej architektury dla przyszłych pokoleń.
Cerkiew Św. Jerzego
Na malowniczym wzgórzu w Bytowie, przy ul. Josyfa Slipyja, stoi zabytkowa cerkiew greckokatolicka pw. św. Jerzego, która stanowi ważny punkt duchowy i kulturowy miasta. Jej obecna forma to efekt długiej i burzliwej historii. Świątynia wywodzi się z kościoła ewangelickiego z XVII wieku, a dawniej była zbudowana jako pogrzebowa kaplica protestancka. Budowla powstała w latach 1675–1685 w charakterystycznym systemie ryglowym (drewniano-ceglanym), co nadaje jej lekkości konstrukcyjnej i historycznego uroku.
W czasie generalnego remontu w latach 80. XX wieku cerkiew została przekształcona w cerkiew bizantyjsko-ukraińską: dodano kopułę w stylu bizantyjskim, ikonostas oraz tabernakulum pochodzące z XVII-wiecznej cerkwi w Surochowie.Parafia greckokatolicka pw. św. Jerzego w Bytowie formalnie działa od lat 50. XX wieku. Świątynię poświęcono 28 października 1989 roku. Architektonicznie cerkiew łączy elementy konstrukcji frygowej (ryglowej) z detalami bizantyjskimi, co daje jej unikalny charakter. We wnętrzu przyciągają uwagę bogato zdobiony ikonostas oraz historyczne tabernakulum, które nadają miejscu piękny, sakralny wymiar, ale to widzieliśmy już tylko na zdjęciach, ponieważ do wnętrza nie udało nam się wejść.
Zabytkowy most kolejowy
Lubimy legendy i bardzo często je opowiadamy, ale tym razem musimy z jedną się rozprawić. Fani turystyki i zabytków często pokazują ten most i piszą o nim, że jest przeklęty. Podczas budowy doszło do strasznego wypadku. Włoski inżynier zatrudniony przy budowie wpadł do wykopu i został, żywcem zabetonowany w olbrzymim prześle mostu. Po skończeniu budowy okazało się, że most jest niepotrzebny, ponieważ został zmieniony przebieg linii kolejowej.
Dlatego przez most nie przejechał ani jeden pociąg. To nieprawda! Most był wykorzystywany przez 30 lat. Rzeczywiście jest to bardzo, krótki okres, ale to cudo na pewno zasłużyło na emeryturę. Dzisiaj to jedna z głównych atrakcji malowniczego Bytowa. Ceglano-kamienny most nad Borują powstał w 1884 roku. Budowla wzorowana jest na rzymskich akweduktach. Na moście umieszczono herb Bytowa, Pomorza, pruskich kolei, Rzeszy Niemieckiej i Prus.
Cmentarz leśników koło Bytowa
Zakończyliśmy zwiedzanie miasta. Teraz potrzebne nam auto i ruszamy w drogę do pobliskiego parku krajobrazowego. Przedstawimy niesamowitą historię. Wszystko zaczęło się od samobójczej śmierci królewskiego nadleśniczego Otto Heinricha w roku 1874. W tamtych czasach samobójca nie mógł spocząć na chrześcijańskim cmentarzu. Dlatego tragicznie zmarłego pochowano w jego ukochanym lesie. Heinricha wiązała umowa z innym leśnikiem. Przyjaciele przysięgli sobie, że spoczną na tym samym cmentarzu.
Nadinspektor Lasów Rejencji Koszalin, Friedrich Olberg kazał pochować się w lesie obok Ottona i takie były początki tego cmentarza. W następnych latach obok spoczęli kolejni ludzie związani z lasem. Powstał prawdziwy cmentarz leśników. Cmentarz znajduje się na terenie rezerwatu Bukowa Góra, 10 kilometrów na południe od Bytowa. Wpisany jest na listę zabytków. To wyjątkowe miejsce. Przyroda i historia stopiły się w jedną opowieść.
Dom Wampira z Bytowa
Na koniec coś dla ludzi o mocnych nerwach. Podczas naszej włóczęgi poznaliśmy sympatyczne i trochę zakręcone małżeństwo. Przez pomyłkę wystartowali w przetargu na dom słynnego seryjnego mordercy. Wampir w Bytowa przyznał się do zabójstwa 70 kobiet. Zobaczyliśmy ten mroczny budynek. Para zamierza na FB relacjonować postępy w remontowaniu starego domu. Kogoś zaintrygował temat? Podobno w USA turystyka śladami seryjnych morderców jest bardzo popularna. Zapraszamy do obejrzenia pierwszego filmu, który przygotowali nowi właściciele strasznego domu.
Zwiedzając Bytów na Kaszubach do wycieczki dodaj rejs statkiem w Gdańsku. Zarezerwuj wycieczkę w gwarantowanej najniższej cenie.
Polecamy inne atrakcje w okolicy
- Zamek w Łapalicach – niedokończona budowla przyciąga tysiące turystów
- Rezerwat Przyrody Kręgi Kamienne w Odrach
- Lębork – atrakcje i zabytki
- Bałtyk poza sezonem
Internetowy przewodnik po Polsce
Zapraszamy do naszego Interaktywnego przewodnika po Polsce. Mapa ułatwi nawigację po naszych artykułach. Każde zaznaczone na mapie miejsce posiada aktywny link, który przeniesie was do obszernego artykułu. Fotki, historia, zabytki, legendy, godziny otwarcia muzeów, ceny biletów i wiele przydatnych wskazówek. Z mapą planowanie podróży po Polsce staje się proste. To ponad 400 opisanych dokładnie miejsc. W przypadku niektórych miast znajdziecie obszerny przewodnik. I oczywiście mnóstwo fotek, które uwielbiamy robić. Zapraszamy do podróży z nami. Mapa pozostanie zawsze jako pierwsza publikacja na naszej stronie. Będzie zawsze pod ręką. Zaglądajcie tu, ponieważ będziemy cały czas nasz przewodnik rozwijać i uaktualniać.